Nhận thức về phát triển bền vững không thể hình thành trong một sớm một chiều, đặc biệt tại những thị trường mà giáo dục môi trường vẫn còn hạn chế. Tại Kazakhstan, chúng tôi hợp tác với Eco Network, tổ chức phi chính phủ về phát triển bền vững được thành lập năm 2016, hoạt động trên toàn quốc với các chương trình quản lý chất thải, sáng kiến tại trường học và giáo dục cộng đồng, phối hợp chặt chẽ với chính quyền địa phương.
Eco Network thiết kế và triển khai chương trình giáo dục. Cùng với một số doanh nghiệp khác, chúng tôi đóng góp những ví dụ thực tiễn liên quan đến bao bì, lãng phí thực phẩm và sử dụng hiệu quả tài nguyên.
Thông qua việc trực tiếp làm việc với các trường học, chúng tôi lựa chọn cách tiếp cận dài hạn, lấy giáo dục làm nền tảng cho phát triển bền vững. Thông qua Dự án Green School, trẻ em được tìm hiểu về chất thải, tài nguyên và tiêu dùng có trách nhiệm, đồng thời hiểu hơn về vai trò của bao bì trong cuộc sống hàng ngày. Sáng kiến được xây dựng hướng tới tác động lâu dài thông qua giáo dục và đối thoại.
Vì sao giáo dục quan trọng tại các thị trường mới nổi về phát triển bền vững?
Khi bắt đầu xây dựng sự hiện diện tại Kazakhstan vào năm 2023, chúng tôi đối mặt với hai thách thức rõ ràng. Nhận biết về Ecolean và các giải pháp bao bì của công ty còn thấp tại các thành phố lớn, trong khi phát triển bền vững chưa phải yếu tố có ảnh hưởng mạnh đến hành vi người tiêu dùng. Những khái niệm như ESG, giảm chất thải và tư duy vòng đời cần được đặt trong bối cảnh cụ thể trước khi có thể được thảo luận một cách có ý nghĩa.
Bà Alina Sadiekova, Giám đốc Điều hành Ecolean khu vực Trung Á và Đông Âu, cho biết:
“Nếu mọi người không hiểu vì sao phát triển bền vững quan trọng, rất khó giải thích tại sao một sản phẩm đôi khi có thể có giá cao hơn. Giáo dục là bước đầu tiên.”
Thay vì chỉ tập trung vào truyền thông B2B, chúng tôi lựa chọn tiếp cận những người tiêu dùng trong tương lai và gia đình của họ thông qua giáo dục.
Bắt đầu từ trẻ em để lan tỏa đến cộng đồng
Trẻ em vốn tò mò và cởi mở với việc học hỏi, đồng thời có ảnh hưởng đến hành vi trong gia đình nhiều hơn chúng ta thường nhận thấy. Những cuộc thảo luận bắt đầu trong lớp học thường tiếp tục tại nhà, định hình cách các gia đình nhìn nhận về tài nguyên, chất thải và hành vi tiêu dùng hàng ngày.
“Trẻ em về nhà và kể cho bố mẹ nghe những gì đã học ở trường. Đó là cách phát triển bền vững có thể trở thành một phần trong những cuộc trò chuyện của gia đình, đồng thời giúp Ecolean được biết đến với nhiều giá trị hơn là chỉ bao bì”, bà Alina Sadiekova nói.
Trong những ngành hàng như sữa và sữa chua, nơi trẻ em là nhóm người tiêu dùng quan trọng, tác động này càng rõ rệt.
Dự án Green School hoạt động như thế nào?
Dự án Green School là chương trình tự nguyện kéo dài một năm dành cho học sinh từ 10 đến 12 tuổi. Học sinh tham gia miễn phí dựa trên sự quan tâm thay vì bắt buộc. Chương trình tập trung vào những vấn đề phát triển bền vững cấp thiết nhất tại Kazakhstan, trong đó quản lý chất thải là chủ đề trọng tâm.
Chúng tôi đóng góp các nội dung về:
Giảm sử dụng vật liệu
Lãng phí thực phẩm và tài nguyên
Hành vi và tiêu dùng hàng ngày
Nội dung được thiết kế theo hướng thực tiễn. Các vấn đề về phát triển bền vững được truyền tải thông qua trò chơi, thảo luận và những ví dụ trong đời sống.
“Chúng tôi rất thận trọng để chương trình không trở thành hoạt động quảng bá. Mục tiêu là giúp học sinh hiểu, không phải bán hàng”, bà Alina Sadiekova nói.
Từ kiến thức trong lớp học đến hành vi hàng ngày
Một trong những điểm nổi bật của Dự án Green School là sự gắn kết chặt chẽ với cuộc sống hàng ngày. Các trường học triển khai hệ thống phân loại rác, giúp học sinh hiểu cách phân loại những vật liệu khác nhau. Ngay cả khi cơ sở hạ tầng xung quanh chưa cho phép tái chế hoàn toàn, giá trị giáo dục của hoạt động này vẫn được duy trì.
Bên cạnh phân loại rác, học sinh được khuyến khích suy nghĩ về những thói quen hàng ngày như sử dụng nước, tiêu thụ điện và chia sẻ tài nguyên. Đây có thể là những hành động nhỏ, nhưng trong bối cảnh địa phương, chúng tạo ra những thay đổi thực tế về hành vi.
Các hội chợ theo chủ đề phát triển bền vững, hoạt động trao đổi quần áo và sách giúp trẻ hiểu rằng tài nguyên là hữu hạn và việc tái sử dụng có giá trị.
Trẻ em dạy trẻ em
Một điểm đặc biệt của chương trình là mô hình giáo dục đồng đẳng. Học sinh dành một năm tìm hiểu về phát triển bền vững, sau đó truyền đạt lại kiến thức cho các em nhỏ hơn với vai trò “huấn luyện viên xanh”, sử dụng các tài liệu của dự án.
Việc giảng dạy giúp củng cố những kiến thức đã học, xây dựng sự tự tin và duy trì nhận thức về phát triển bền vững trong cộng đồng trường học theo thời gian, thay vì kết thúc sau một năm học.
Đối thoại cởi mở và những câu hỏi khó
Học sinh được khuyến khích đặt câu hỏi và nhiều em thực sự làm như vậy. Một số cuộc thảo luận sâu sắc nhất xuất phát từ những câu hỏi khó nhất: tại sao chất thải không được tái chế tại địa phương, hoặc liệu việc vận chuyển chất thải đến nơi khác để tái chế có tạo ra lượng phát thải lớn hơn lượng phát thải được cắt giảm hay không. Chúng tôi trao đổi về những vấn đề này một cách cởi mở và thẳng thắn.
“Đôi khi những câu hỏi của trẻ 10 tuổi còn khó hơn câu hỏi của người lớn”, bà Alina Sadiekova nói. Thay vì đưa ra những giải pháp lý tưởng, các cuộc đối thoại thừa nhận những đánh đổi trong thực tế, khoảng cách địa lý và hạn chế về cơ sở hạ tầng.
Tập trung, phù hợp với địa phương và được ghi nhận
Dự án Green School được triển khai tại Astana từ năm 2023 và duy trì hàng năm. Chúng tôi hỗ trợ một trường học mỗi năm tại thủ đô, ưu tiên chiều sâu và tính liên tục thay vì mở rộng nhanh chóng.
Điều quyết định một chương trình như thế này có để lại giá trị lâu dài hay không không nằm ở quy mô. Quan trọng là những người tham gia có quay lại vào năm sau hay không, nội dung có phù hợp với bối cảnh địa phương hay không và các cuộc đối thoại có được thực hiện một cách thẳng thắn hay không.
“Chương trình không cần ngân sách lớn. Điều cần thiết là sự cam kết, hiểu biết về địa phương và sự kiên nhẫn”, bà Alina Sadiekova nói.
Dự án đã được Eco Network và Hiệp hội Doanh nghiệp châu Âu tại Kazakhstan ghi nhận vì những đóng góp cho giáo dục môi trường và trách nhiệm xã hội. Sự ghi nhận này cũng làm gia tăng sự quan tâm của các doanh nghiệp khác muốn tìm hiểu mô hình và triển khai những sáng kiến tương tự.